صنعت طیور ایران سال‌هاست یکی از ستون های اصلی تأمین پروتئین حیوانی سفره خانواده‌هاست؛ صنعتی که در بحبوحه تحریم‌ها، نوسانات ارزی و بحران‌های زیست‌محیطی، بار اصلی امنیت غذایی را بر دوش کشیده است. اما امروز این صنعت زیر فشار مضاعفی قرار دارد و فعالان این حوزه با چالش های پیچیده ای روبرو هستند.قیمت نهاده‌های دامی و به‌ویژه دان طیور ، هزینه های جانبی، دستمزد و انرژی به‌شدت بالا رفته و درآمد فروش مرغ جوابگوی هزینه‌های تولید نیست.
این نابرابری میان درآمد و هزینه، مرغداران را در آستانه ضررهای سنگین و حتی تعطیلی واحدهای تولیدی قرار داده است. حلقه بعدی زنجیره که به همان اندازه شکننده است، دسترسی پرورش‌دهندگان به جوجه یکروزه سالم و کافی است. وقتی جوجه ریزی در ابتدای سال با نقصان مواجه شود، کل چرخه تولید مرغ دچار اختلال می‌شود و این اختلال نه‌تنها تولیدکننده بلکه مصرف‌کننده نهایی را نیز درگیر می‌کند. البته گاهی اوقت نیز جوجه یک روزه به دلیل کاهش جوجه ریزی مرغداری ها روی دست تولید کنندگان جوجه یکروزه می ماند! یا این وجود شرکت پشتیبانی امور دام در حال حاضر تلاش می‌کند با تأمین به‌هنگام نهاده و اجرای قراردادهای حمایتی، از استمرار تولید جوجه یکروزه و پایداری صنعت مرغ صیانت کند.
معمای قدرت خرید مصرف‌کننده و افت سرانه مصرف پروتئین
از سوی دیگر، قدرت خرید مردم به دلیل تورم و کاهش ارزش پول ملی به‌طور چشمگیری افت کرده است. با گرانی دان، هزینه تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ افزایش می‌یابد و این افزایش به‌ناچار به قیمت خرده‌فروشی منتقل می‌شود؛ جایی که خانوار توان پرداخت آن را ندارد. نتیجه این چرخه معیوب، افت سرانه مصرف مرغ است که از یک‌سو سلامت تغذیه جامعه را تهدید می‌کند و از سوی دیگر با کاهش تقاضا، مرغ مازاد روی دست تولیدکننده می‌ماند و او را به ضرر بیشتر می‌کشاند. حفظ سرانه مصرف مرغ، یعنی حفظ امنیت غذایی و پشتوانه سلامت آینده‌سازان کشور، بنابراین هر راهکاری که تنها به فکر مصرف‌کننده باشد بدون توجه به معیشت تولیدکننده، در بلندمدت شکست می‌خورد؛ چرا که اگر مرغدار ضرر کند، چرخه تولید متوقف می‌شود و عرضه کاهش می‌یابد و قیمت باز هم بالاتر می‌رود. متوازن ساختن منافع دو طرف این معادله، یعنی تولیدکننده و مصرف‌کننده، حلقه مفقوده سیاست‌گذاری در بازار گوشت مرغ است.
خرید حمایتی و قراردادهای آتی؛ راهکار نجات تولیدکننده و ثبات بازار
در چنین شرایطی، راهکار عملی و اثبات‌شده، «خرید حمایتی» مرغ مازاد توسط شرکت پشتیبانی امور دام است؛ اقدامی که هدف آن حمایت از مرغداران در راستای استمرار تولید و ایجاد ثبات در بازار گوشت مرغ کشور است. در قالب این طرح، مازاد تولید از واحدهای مرغداری مستقل، زنجیره‌های تولید و تشکل‌های تعاونی در سطح استان‌ها خریداری و جمع‌آوری می‌شود تا قیمت در کف تولید نماند و مرغ مازاد روی دست تولیدکننده باقی نماند. هم‌زمان، رویکرد «تحویل نهاده مدت‌دار با چک و سفته» و قراردادهای خرید آتی که در آن‌ها تأمین به‌هنگام نهاده و تضمین خرید مرغ به‌صورت توأمان انجام می‌شود، با ریسک حداکثری برای شرکت پشتیبانی و ریسک کم برای مرغدار، به مرغداران اطمینان می‌دهد که محصول آن‌ها خریداری خواهد شد و نهاده به‌موقع در اختیارشان قرار می‌گیرد. نتیجه این بسته حمایتی، حفظ چرخه جوجه‌ریزی، پیشگیری از تعطیلی واحدها و ثبات نسبی قیمت در بازار است. اگر این سازوکار با جدیت و بدون وقفه اجرا شود، هم مرغدار ضرر نمی‌کند و هم سرانه مصرف مرغ حفظ می‌شود؛ دو هدفی که در نهایت به سود هر دو سوی زنجیره و به بهای کمتر برای اقتصاد ملی خواهد بود.
هر چند این راهکار ها نیز ممکن در دراز مدت برای اقتصاد کشور تبعاتی داشته باشد و بازگرداندن اقتصاد پرورش طیور به ریل اصلی زنجیره تولید را با تاخیر و چالش مواجه سازد.
